Journal
Geen categorie 30 oktober, 2014

Drie kunstenaars reflecteren op de notie ‘tijd’.

This is the Time. This is the Record of the Time is de tweede tentoonstelling in een reeks uitwisseling met als titel Global Positions, onderdeel van het langlopende project Global Collaborations. In deel een, getiteld Made in Commons werd een samenwerkingsverband gerealiseerd tussen Amsterdam en Yogyakarta, Indonesië; in het huidige en tweede deel worden relaties gelegd tussen Nederland en Beirut. In zijn laatste blog onderzocht Vincent van Velsen de wijze waarop het begrip ‘tijd’ een plek had in de tentoonstelling; in deze blog gaat hij nader in op de praktijk van drie kunstenaars.

This is the Time, SMBA

Daniele Genadry

In het werk van Daniele Genadry (USA, 1980) is het doel niet zozeer het weergeven of vastleggen van een specifieke locatie, maar het presenteren van een abstract beeld dat zich in de loop van de tijd van deze specifieke plaats heeft ontwikkeld. Om tot een bepaalde foto te komen probeert de kunstenaar zich allereerst te op de locatie te oriënteren; via beeldmateriaal op Google, films en ander reeds bestaand materiaal, leert zij de plaats kennen. Deze onderzoeksfase kan soms vijf jaar duren en naast dat de kunstenaar allerhande bestaande beeldbronnen verzameld, bezoekt zij de locatie ook meerdere malen en op verschillende momenten om haar te fotograferen; op verschillende momenten op de dag en op verschillende momenten in de tijd. Uiteindelijk probeert zij de locatie visueel vast te leggen en een beeld te creëren waarin de verschillende lagen en tijdsgewrichten elkaar ontmoeten. Genadry noemt dit proces ‘het visualiseren van tijd, of beter gezegd, het visueel denken van tijd’: in feite creëert zij zo een portret van ruimte én tijd.

Daniel GenadryDaarbij presenteert het werk zelf geen volledig uitgekristalliseerd afbeelding; het beeld is opgebouwd uit segmenten die vervagen en stap voor stap van een helder beeld overgaan in een leeg canvas. Zoals bijvoorbeeld in het schilderij The Glow (Proposal), (2014) dat Genadry in de tentoonstelling This is the Time… laat zien – het hart van het schilderij is helemaal wit waarmee een leegte is geconstrueerd binnen de afgebeelde ruimte. Deze leegte in het centrum van de afbeelding maakt dat de focus – en daarmee het visuele zwaartepunt – naar de zijkanten verschuift. Volgens Genadry lijken het centrum en de periferie, of het midden en de zijkanten, doorgaans autonome entiteiten, maar in werkelijkheid zijn zij altijd aan elkaar gerelateerd en met elkaar verbonden. Een van de effecten van deze deels visuele leemte is het feit dat er voor de beschouwer (letterlijk) ruimte is om in te vullen. Als gevolg neigen kijkers ertoe om een landschap uit hun eigen herinnering in de schilderijen van Genadry te herkennen. Deze mogelijkheid om iets te projecteren in het beeld verschaft de kijker een modus om zich tot het schilderij te verhouden; een leegte waarin men zichzelf kan positioneren en projecteren. Niets is niets; leegte gevat binnen een kader, of op een canvas is betekenisvol enkel in haar aanwezigheid.

Deze leegte heeft ook impact op de manier waarop men zich fysiek tot het schilderij verhoudt. De open, blanco ruimte in het midden van het beeld maakt dat mensen op een andere manier voor het schilderij gaan staan. Niet gericht op het ‘lege’ centrum –in het midden, waar mensen normaliter staan – maar op de randen, of van de ene naar de andere kant lopend teneinde het beeld in zijn totale visuele verschijning te kunnen bevatten. Met dezelfde bedoeling plaatst Genadry het schilderij op een afwijkende hoogte aan de muur. Het maakt de kijker bewust van zijn positie. Beide gebaren maken dat het schilderij zich voorbij de grenzen van zijn eigen lijst beweegt.

Walid Sadek

Walid Sadek (Libanon, 1966) onderzoekt de bekende nasleep van de burgeroorlog in Libanon door een theoretische propositie te presenteren via welke we mogelijk tot een beter begrip van de complexiteiten kunnen komen die gemoeid gaan met een door etterende burgeroorlog in een tijd van relatieve sociale en economische stabiliteit.

058.SMBA-'THIS-IS-THE-TIME'-2014-PH.GJ 028.SMBA-'THIS-IS-THE-TIME'-2014-PH.GJDitmaal richt hij onze blik op een zogenaamd overgangsmoment, het moment tussen twee specifieke momenten. Voor Sadek is dit een betekenisvol moment in de tijd, en het fenomeen hoop is voor hem zo’n overgangs- of tussenmoment. Met een wankelende geschiedenis als verleden, en een betere toekomst in het verschiet, beweegt hoop zich op het scharnierpunt tussen de twee. Sadek wil het concept hoop testen, en ons vertellen dat dit verlangen – hoop als het verlangen naar iets anders – wreed is. Volgens Sadek is hoop in het Midden Oosten een veelvuldig gebruikt begrip waarvan het specifieke tijdskarakter lijkt samen te vallen met discussies over mensenrechten. Hoop wordt in deze discussies synoniem met het uitstellen van gerechtigheid naar een punt aan de horizon. Alles achter zich latend, de blik gericht op een mogelijk (hopelijk) betere toekomst, zichzelf ervan overtuigend dat: ‘het verleden slecht is, en dat al het slechte in het verleden ligt.’, maakt van mensen niet langer historische actors, individuen die verantwoordelijkheid nemen voor misstappen uit het verleden.

In plaats daarvan pleit Sadek voor een benadering waarin geschiedenis wordt beschouwd in relatie tot haar hedendaagse betekenis en consequenties voor de toekomst, in plaats van enkel te verlangen naar iets beters dat nog in het verschiet ligt. Sadek benadrukt dat de toekomst altijd uitgevochten wordt in het verleden. In het geval van Libanon – en Sadek persoonlijk – zijn dit decennia van burgeroorlogen. De kunstenaar stelt dan ook een andere lezing van oorlog voor.  Burgeroorlog wordt doorgaans geassocieerd met geweld; maar als je naar een burgeroorlog kijkt als de uitkomst van rivaliserende ideeën zou dit een interessante en betekenisvolle exercitie opleveren. Geweld wordt dan namelijk gereduceerd tot ‘slechts’ de uitkomst van rivaliteit, een praktische manier om een conflict op te lossen, in plaats van de eigenlijke aanjager van oorlog te zijn.

Kristina Benjocki

026.SMBA-'THIS-IS-THE-TIME'-2014-PH.GJ 010.SMBA-'THIS-IS-THE-TIME'-2014-PH.GJ Oorlog speelt ook een rol in het werk van Kristina Benjocki (Slovenië, 1984). Zij laat zich in haar kunstenaarspraktijk leiden door een ambigu verlangen om te herinneren dan wel te vergeten waarbij zij zich verdiept in persoonlijke en historische objecten. Met het oog op haar persoonlijke achtergrond, het beladen verleden en het kwetsbare heden van het voormalige Joegoslavië en Servië – haar geboorteland – spelen een belangrijke rol in haar kunstenaarspraktijk. Deze ontwikkelt zich in verschillende media, zoals sculptuur, performance en fotografie. In haar recente werk onderzoekt zij onderwijsmodellen uit het voormalige Joegoslavië en de ontwikkeling die deze in de latere decennia doormaakten. In de tentoonstelling This is the Time toont Benjocki zes tapijten (uit een serie van tien) getiteld Study of Focus (2014). Ieder tapijt heeft een eigen ondertitel die de exacte herkomst aanduidt: titel van het boek, pagina nummer, titel van het hoofdstuk en jaartal van publicatie. Het werk is gebaseerd op een onderzoek naar de geschiedenis van schoolboeken uit de jaren vijftig tot aan het eerste decennium van deze eeuw in het voormalige Joegoslavië en Servië.

016.SMBA-'THIS-IS-THE-TIME'-2014-PH.GJIn de loop der jaren zijn gebeurtenissen op verschillende manieren gepresenteerd en geduid, terwijl de manier om deze gebeurtenissen te illustreren en de historische representatie ervan, dezelfde zijn gebleven: de betekenis die aan het beeld wordt toegekend door de veranderende context die in de loop der tijd drastisch is veranderd. Benjocki neemt deze paradox als uitgangspunt. Door bepaalde delen te benadrukken creëert zij een abstract beeld opgebouwd uit delen van pagina’s, afbeeldingen en tekst uit het lesmateriaal. Een van deze onderdelen (Study of Focus. From ‘History for 8th Grade Primary Education’, p. 187, is het eerste antifascistische beraad voor de nationale bevrijding van Joegoslavie, gepubliceerd in 1995) verwijst naar het gebruikelijke onderstrepen van tekst, die de suggestie wekt dat iemand de tekst duidelijk tot zich heeft genomen terwijl hij of zij haar bestudeerde. Tegelijkertijd verwijst dit gebaar naar het belang van het specifieke tekstfragment dat waarschijnlijk van generatie op generatie zal worden doorgegeven. Het gebruikte medium, tapijtweefkunst, zelf altijd al geladen met tal van betekenissen, wordt doorgaans ingezet om belangrijke (cultureel bepaalde) verhalen te verbeelden. De Servische tapijtweefkunst, in dit geval, heeft haar oorsprong in de ambachtelijke kennis die de regio ten tijde van het Ottomaanse Rijk bereikte. Na verloop van tijd werd het deel van de lokale cultuur, verdween weer onder de heerschappij van Tito, en werd weer nieuw leven ingeblazen in de jaren negentig als onderdeel van de nieuw gestichte natiestaat en herwaardering van religie. Het tapijt zelf werd een kostbaar cadeau en kreeg een belangrijke status in Servische interieurs en huisraad.

In de hele tentoonstelling hebben objecten een belangrijke visuele en esthetische aanwezigheid. Een essentieel aspect van Benjocki’s manier van presentatie is het feit dat de werken vrij in de ruimte hangen, waardoor bezoekers ongehinderd om ieder werk heen kunnen lopen. Volgens de kunstenaar is de achterkant van het tapijt namelijk net zo belangrijk, aangezien deze letterlijk de achterkant laat zien en daarmee refereert aan meerdere kanten van het verhaal en deze zichtbaar maakt. Op een vergelijkbare manier is de achterkant van het tapijt verweven met de voorkant; beide zijden zijn met elkaar verknoopt en de ene kan niet bestaan zonder de andere. Tegelijkertijd is de dikte van de inkt (van de boeken) vertaalt naar het systeem van schering en inslag waarop de tapijt weefkunst berust. Dit verwijst weer naar de de manier waarop historische narratieven geconstrueerd worden, en waarbij de juiste spanning tussen de individuele ‘draden’ de dingen bij elkaar houdt en een coherent totaalbeeld construeert.

 

Vincent van Velsen is onafhankelijk schrijver en onderzoeker met een achtergrond in internationale economie, architectuur en kunstgeschiedenis. Hij schrijft regelmatig voor media als MetroplisM, Volume, Tubelight en Archined.

Foto ’s Gert Jan van Rooij.

Op 30 en 31 oktober vonden er twee evenementen plaats met filmvertoningen in relatie tot de tentoonstelling This is the Time. This is the Record of the Time, in het Teijin Auditorium Stedelijk Museum. Verslaglegging van beide events vindt u hier:

Housing Time: Museums, Memory and Momentum in Lebanon

Sculpting in Time: Present Conditional

 

 

Tags

Related Posts


Geef een reactie