Journal
Geen categorie 5 februari, 2015

GLOBAL POSITIONS III ZACHARY FORMWALT – THREE EXCHANGES

Op 6 februari opende de solotentoonstelling Three Exchanges in het Museum voor Hedendaagse kunst in Belgrado (MoCAB) met werk van de in Amsterdam woonachtige kunstenaar Zachary Formwalt. De tentoonstelling is het derde deel in de serie Global Positions, een van de onderdelen van het Global Collaborations programma van het Stedelijk, en was van 27 november tot en met 25 januari 2015 te zien in het SMBA. Global Collaborations’ editor Christel Vesters bezocht de tentoonstelling en sprak met Zachary Formwalt over de twee effectenbeurzen die in het werk centraal staan en hun relaties met het socialisme én het kapitalisme; het ‘beeld en de verbeelding van het globaal kapitalisme’ en de fascinerende synchroniciteit die ontstaat in de juxtaposities van twee geschiedenissen: die van de  fotografie en die van de ontwikkeling van wereldwijde optie- en effectenmarkt.

In Light of the Arc, Zachary Formwalt, 2013

Three Exchanges

In de drie video-installaties die in de tentoonstelling Three Exchanges worden getoond, staat een van de iconische institutenUnsupported Transit, Zachary Formwalt, 2011 van de wereldwijde financiële markt centraal: de effectenbeurs. Een ervan staat in Shenzhen, China’s eerste vrije markt zone, ontworpen door de internationaal befaamde, Nederlandse architect Rem Koolhaas/OMA. De ander staat in het stadscentrum van Amsterdam, op het Beursplein waar de Occupy beweging drie jaar geleden nog haar tenten opsloeg, en aan het einde van de 19e eeuw is ontworpen door de Nederlandse architect, H.P. Berlage.

In alle drie werken wordt, vrij letterlijk, ingezoomd op de architectonische constructies en façades die waarschijnlijk een van de meest abstracte activiteiten van tegenwoordig huisvesten: de optie- en effectenbeurs. In Unsupported Transit (2011) registreert de camera allerhande activiteiten op de bouwplaats van de nieuwe Shenzhen Stock Exchange: een bouwlift die langs de steigers van het torenhoge gebouw op en neer beweegt, een gracieus ballet van liftbakken die in de lucht lijken te zweven terwijl ze bouwvakkers van boven naar beneden transporteren, en een serie met panoramische opnames van de in aanbouwde zijnde voorgevel. Deze laatste beelden lijken video stills  maar zijn in werkelijkheid gemaakt met de techniek van stop-motion fotografie.

In het tweeluik In Light of the Arc (2013) is hetzelfde gebouw opnieuw gefilmd, ditmaal twee jaar later, vlak voor de oplevering. Scenes met bouwactiviteiten zoals het lassen van de enorme stalen constructies, het plaatsen van grote glazen panelen, en beelden van de façade van het gebouw, worden afgewisseld met verstilde opnames van een lege hal waar de bel hangt die normaliter wordt gebruikt om de beurs te openen en te sluiten. In het derde werk, de video installatie An Unknown Quantity (2014), beweegt de camera langzaam langs het interieur van de Graanbeurshal van Berlage: over de gele stenen, het plafond en de ramen, langs de decoratieve tableaus met scenes van de graanoogst, de stenenmotieven en de Jugendstil mozaïeken, alvorens het uitzoomt naar een panoramisch totaal schot van de gehele hal.

In the Light of the Arc, Zachary Formwalt, 2013Formwalt gebruikt in zijn werk verschillende cinematografische technieken: close-ups, long shots, panoramische tracking shots, stop-motion fotografie enzovoorts. Maar anders dan bijvoorbeeld haar toepassing in Hollywood films, geven deze verschillende manieren om de twee gebouwen te filmen en te kadreren geen indicatie over mogelijke interpretaties of een narratief; de camera opereert als een stille, afstandelijke, nagenoeg neutrale observator. De off-screen voice-over daarentegen, overlaadt ons met een doorwrochte en complexe vertelling  waarin feiten en gebeurtenissen uit de geschiedenis van de fotografie worden afgezet tegen quotes en referenties aan Marx’ 19-eeuwse kapitaaltheorie, beschouwingen op de werking van de globale financiële markt en de wereldwijde economie vandaag de dag. Deze combinatie levert interessante vergelijkingen op. In Unsupported Transit bijvoorbeeld, genereert de juxtapositie tussen enerzijds verhalen over vroeg-wetenschappelijke ontdekkingen gedaan met behulp van fotografische technieken (het vastleggen door Muybridge van een galopperend paard waarmee hij aantoonde dat diens hoeven gedurende een fractie van een seconde alle vier te gelijker tijd van de grond zijn), met anderzijds de onzichtbare (gehouden) machinerie van de wereldwijde beurshandel, diverse associaties en synchroniciteiten, die op hun beurt weer een andere kijk geven op de aard van de financiële markt.

Christel Vesters: De afstand tussen de twee effectenbeurzen die in je video-installaties de hoofdrol spelen is in meerdere opzichten groot: qua geografische locaties, Shenzhen versus Amsterdam, maar ook qua historische context. Terwijl Berlage zijn ideeën voor de Beurs gestalte gaf aan het begin van wat wij nu kennen als het tijdperk van het global capitalism, stond de Shenzhen Stock Exchange ten tijde van het filmen nog in de steigers, te wachten op haar toekomstige gebruik. Wat motiveerde je om deze twee gebouwen met elkaar te verbinden?

Zachary Formwalt: Voor mij is de connectie die beide gebouwen met het socialisme, of een variatie van die ideologieUnsupported Transit, Zachary Formwalt, 2011 hebben, de belangrijkste onderliggende link. Hoewel beide gebouwen dienst doen als effectenbeurs – de Beurs van Berlage functioneerde indertijd overigens zowel effectenbeurs als goederenbeurs – hebben zij ook een relatie tot het socialisme. In het geval van de Beurs van Berlage via de architect die geloofde in het ideaal van een klasseloze samenleving waarin het kapitalisme was uitgespeeld, en bij de Shenzhen Stock Exchange, loopt deze link via de Chinese overheid die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de bouw van de beurs. Voor mij is de vraag hoe deze relatie tussen kapitalisme en socialisme in deze twee zeer verschillende gebouwen uit verschillende historische tijdvlakken wordt gemedieerd?

In zijn plannen voor de Beurs suggereerde Berlage de het gebouw in de toekomst, op het moment dat het kapitalisme zou zijn vervangen door een meer democratische samenleving, iets veel groters zou worden dan enkel een Effecten- en Goederenbeurs. Het zou dan een soort Volkspaleis zijn waar de arbeiders, die eindelijk toegang tot het gebouw zouden hebben, bij het betreden begroet zouden worden door hun eigen beeltenissen op de muren van de zalen: Het gebouw dat beschouwd kan worden als een van de sleutelinstituties van het kapitalisme, als is het maar symbolisch, is gedecoreerd met beelden van een haar ideologische tegenhanger, het socialisme. Deze spanning, tussen de beelden op de muren en de activiteiten die ertussen plaatsvinden, zou volgens Berlage opgelost worden als het kapitalisme op haar einde is, en wanneer sociale relaties niet langer door de markt zouden worden bepaald. Dit ideaalbeeld ligt ten grondslag aan Berlages ontwerp.

Vandaag de dag is de Beurs inderdaad iets anders geworden dan een Effecten- en Goederenbeurs, maar ik denk niet dat ik de enige ben die vind dat De Beurs sindsdien eerder minder dan meer maatschappelijk betekenis heeft gekregen. Tegenwoordig wordt het gebouw verhuurd voor gala’s en corporate events. Op de website wordt zelfs vermeld dat de plek nu, in deze hoedanigheid, daadwerkelijk eer doet Berlages toekomstplannen, maar ik vind dit moeilijk om te geloven. Het einde van het kapitalisme is een van de voorwaarden om Berlages idealen te doen uitkomen en wij zijn er nog steeds mee opgescheept, ook al maakt de Beurs in al haar architectonische glorie en prominente aanwezigheid het hartje van Amsterdam, niet langer deel uit van het kapitalistische systeem. In zekere zin wordt Berlages visie voor de toekomst van het gebouw hiermee omgedraaid: het kapitalisme heeft De Beurs overleeft, en niet vice-versa.

Unsupported Transit, Zachary Formwalt, 2011Als we een stap terugdoen en kijken naar een ander aspect van dit verhaal dat we de huidige esthetische situatie van het kapitalisme zouden kunnen noemen – bijvoorbeeld het feit dat de effectenbeurs met haar imposante gebouw in het centrum van Amsterdam technisch en fysiek gezien geen functie meer heeft, aangezien de meeste handel digitaal verloopt – dan lijkt de Shenzhen Stock Exchange in ene een tamelijk anachronistische verschijning. Waarom nu nog zo’n immens gebouw neerzetten voor een instituut dat dit niet langer nodig heeft? Het meest voor de hand liggende antwoord is vanwege haar symbolische waarde. Maar dan, waarom zo’n belangrijk, kapitalistisch symbool bouwen in het Chinese binnenland dat, althans in naam, nog steeds socialistisch is?

Christel Vesters: Hoewel je werk niet expliciet over globalisering gaat, verwijst de constellatie van deze drie werken naar bepaalde verstrengeling; een soort ‘wereldomvattend’ handelsnetwerk dat tijd en plaats overstijgt. Kun je hier iets meer overzeggen?

Zachary Formwalt: Toen ik met de eerste film uit deze serie bezig was, Unsupported Transit, wilde ik ieder commentaar op de lokale situatie in Shenzhen vermijden. De enige referentie naar Shenzhen is de quote aan het begin van de film die als tekst verschijnt tussen de opening shots en de rest van de film. Deze tekst beschrijft de operatie van het uitvlakken van het land, nodig ter voorbereiding op de bouwwerkzaamheden voor China’s eerste Speciale Economische Zone eind jaren ’70. Als China’s eerste Speciale Economische Zone werd Shenzhen in het begin omschreven als een soort laboratorium waar geëxperimenteerd kon worden met bepaalde aspecten van het vrije markt kapitalisme. Het werd zelfs omschreven als venster op de wereld buiten China. Deze omschrijvingen waren afkomstig van leden de Communistische Partij in China, die een belangrijke rol speelden bij de totstandkoming van deze uitzonderlijke zone. In een bepaald opzicht werd Shenzhen beschouwd als de plaats waar een interface tussen het kapitalisme en het socialisme zou kunnen worden geconstrueerd.

Naast deze specifieke geschiedenis, wilde ik de effectenbeurs in Shenzhen onderzoeken in relatie tot een bepaalde verbeeldingsvorm van het globale kapitalisme, omdat ik de idee had dat het gebouw was ontworpen en gebouwd om daar deel van uit te maken. Het wereldwijde kapitalisme heeft natuurlijk een hele reële betekenis voor lokale situaties. En in werkelijkheid, dat is waar het feitelijk op neer komt: de som van deze lokale consequenties met daarachter een abstracte werkelijkheid van façades van gebouwen zoals de Shenzhen Effectenbeurs, industriehallen met computerservers, het handjeklap van CEO’s en zwaaiende beurshandelaren. Parallel hieraan groeit de idee dat kapitaal meer en meer een immaterieel ding is geworden. Ik wil zeker niet een bijdrage leveren aan de reproductie van deze imaginaire ruimte – of esthetiek – waarin het (groot)kapitaal tot een immateriële drijfveer is verworden dat alleen zichtbaar kan worden gemaakt door die beelden van CEO’s. Beurshandelaren, grote gebouwen en computerservers voor alle dataverkeer. Maar ik ben wel geïnteresseerd in de mechanismen van die ‘beeldruimte’, en de manier waarop abstractie daarin werkt. Mijn doel is om in mijn werk relaties te leggen tussen deze imaginaire wereld van kapitaalstromen en de daadwerkelijke consequenties ervan in ons dagelijkse leven die het probeert te verdoezelen.

Grain, Zachary Formwalt, 2014

Christel Vesters: Je gebruikt in je werk verschillende cinematografische technieken waarbij de camera ogenschijnlijk een afstandelijke, objectieve observant is die enkel registreert, inzoomt en dingen toont. Deze afstandelijke manier van ‘laten zien’ staat in contrast met de verdichte en complexe ‘verhalen’ van de off screen verteller. Kun je misschien iets meer zeggen over de manier waarop het discourse rondom het medium fotografie – met name de ideeën en verwachtingen waarin het medium aan het begin van haar ontdekking was omgeven – zich verhoudt tot de globale kapitaalstromen en deze abstracte, imaginaire wereld waaraan je refereert?

Zachary Formwalt: Ik geloof niet dat deze ‘afstandelijk manier van tonen’ waar jij aan refereert ooit onschuldig is. Er is altijd sprake van een bepaalde mate van afstand, de vraag is alleen hoe ziet dit eruit en hoe werkt het? Dat is ook een van de belangrijkste vragen die ik heb over de rol van geld en geldstromen binnen het kapitalisme in het algemeen. Hoe distantiëren de financiële markten zich van de wereld van productie? Hoe distantieert het zich van onze alledaagse levens, om zich vervolgens, en dit is misschien nog wel het belangrijkste, opnieuw in dit alledaagse bestaan te verankeren. Om een bevredigend antwoord te kunnen geven op deze laatste vraag, zullen we eerst een antwoord moeten vinden op de eerste.

Voor alle drie de werken die in de tentoonstelling heb ik gebruik gemaakt van specifieke fotografische technieken. Het meestZachary Formwalt at SMBA, 2014 recente werk, An Unknown Quantity is gesitueerd in de voormalige Graanbeurshal in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Toen deze zaal voor het eerst opende, werd zij gebruikt voor de graanhandel, maar aan het einde van de jaren ’70 werd zij in gebruik genomen als onderkomen voor Europa’s eerste Optiebeurs. Het verhaal achter deze shift is volgens mij significant voor een grotere verschuiving in de wereldeconomie in de tweede helft van de 20e eeuw. De goederen die in het begin in deze hal werden verhandeld waren nog van dien aard dat zij fysiek geïnspecteerd dienden te worden om hun waarde en kwaliteit te bepalen. Hiertoe was de ruimte ontworpen met een glazen plafond en hoge ramen op het noorden om zo het licht te creëren dat deze fysieke, visuele schouwing van het graan het best mogelijk maakte. Met de komst van de effectenbeurs werd deze goedverlichte ruimte gevuld met computerschermen. De waarde van opties bepalen had nog weinig van doen met de oude fysieke inspectie van graan; prijzen werden via logaritmes vastgesteld. Het licht in deze ruimte had letterlijk haar onderwerp verloren. Beurzen specifiek bestemd voor de handel in effecten waren een nieuw verschijnsel in de jaren ’70. Met de opkomst van dit type handel verschenen er ook al snel meer gecompliceerde beleggingsvormen en financiële producten waar in werd gehandeld.

Ik heb de opnames voor An Unknown Quantity op een uitzonderlijke manier gemaakt. Met uitzondering van de drie opening shots is de gehele film opgebouwd uit een serie foto’s gemaakt in de Hal voor Graanhandel. Vervolgens zijn deze beelden digitaal aan elkaar gemonteerd waardoor er een breed compositie beeld ontstaat van de totale ruimte. De film is een animatie van dit beeld. Wanneer je kleine delen ervan bekijkt, kun je nauwelijks de ruimtelijke vervorming zien en lijkt de film inderdaad een slow motion beweging van de camera langs het samengestelde beeld van de muren in de hal. Tegen het einde van de film verschijnt de hele ruimte in beeld inclusief de vervormingen die horen bij een 360 graden panoramisch shot. De foto’s zijn gemaakt met een camera gemonteerd op een robot-driepoot, Gigapan genaamd. De Gigapan is ooit ontwikkeld door de NASA om foto’s te maken van het oppervlakte van Mars, maar werd pas bekend in 2009 toen iemand hem gebruikte om de inhuldiging van Barack Obama vast te leggen. Vanaf dat moment werd het apparaat iets dat niet alleen gebruikt werd om beelden te maken van grote ruimtes, maar ook van grote evenementen met een grote menigte. Het idee achter de Gigapan is om deze enorme compositie beelden te maken die vervolgens ge-upload worden naar de Gigapan website, waar iedereen het beeld kan bekijken er doorheen kan scrollen en zo hele kleine details kan ontdekken in een immense afbeelding. De visuele compositie van de Gigapan wordt een bron van data waaruit nieuwe beelden kunnen worden samengesteld. Het wordt een wereld van waaruit nieuwe beelden kunnen ontstaan. Vergelijkbaar met opties is het een vorm waarin afstand is genomen van de werkelijkheid; een construct dat, net als bij opties en andere financiële derivaten, in de markt wordt gezet als een middel om te verbinden.

In Light of the Arc, Zachary Formwalt, 2013

 

Christel Vesters is onafhankelijk kunstcriticus, curator en onderzoeker, en editor van het Global Collaborations Online Platform. 

Foto’s Gert Jan van Rooij.

De tentoonstelling Three Exchanges was tot 25 januari 2015 te zien in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, en zal van 6 februari tot 22 maart doorreizen naar Belgrado in het Museum van Hedendaagse Kunst.

Tags

Related Posts


Zachary Formwalt for VOX


Recording of the talk.

"Three Exchanges" in E-Flux


Review of the exhibition.

Zachary Formwalt in MetropolisM


Zachary Formwalt in conversation with Melanie Gilligan.

Geef een reactie