Journal
Geen categorie 23 maart, 2015

HOUSING TIME: MUSEUMS, MEMORY AND MOMENTUM IN LEBANON

Op donderdag 26 maart opent het tweede deel van de Global Collaborations’ uitwisseling met Beirut in de AUB Gallery in Beirut. Het project, met als titel This is the Time. This is the Record of the Time bestaat uit een tentoonstelling en een programma met kunstenaarspresentaties, performances en een symposium op verschillende locaties in de stad. Bij wijze van proloog publiceren we hier twee teksten over twee evenementen die aan het einde van 2014 plaats vonden in het kader van het Nederlandse deel van de samenwerking in het SMBA en het Stedelijk Museum. Judith Naeff doet verslag over het symposium Housing Time: Museums, Memory, and Momentum dat plaats vond zondag 2 november en bestond uit een paneldiscussie gevolgd door een filmconcert.

Curator Nat Muller opende het symposium met een uitleg van de ondertitel: musea, herinnering en momentum. ‘Musea’, aldus Muller, ‘zijn een soort tijdcapsules, waarbinnen objecten een bepaald tijdsbeeld of een geschiedenis tonen. Daarom zijn ze ook omstreden, want wiens geschiedenis en welke momenten vinden hun weg naar musea en welke niet?’ Dit is een van de onderliggende thema’s van het Global Collaborations programma; een thema dat binnen de context van Libanon nog urgenter is gezien de verdeeldheid in het land die sinds het einde van de burgeroorlog in 1990 voortduurt en consensus over welke representatie van het verleden bemoeilijkt. De instituties die de collectieve herinnering vormgeven en kanaliseren zijn in Libanon niet vanzelfsprekend. Maar er lijkt een ommekeer gaande, een momentum. Zo worden er momenteel in Libanon een groot aantal musea en collecties geopend of heropend voor publiek.

Beit Beirut/The 'Barakat' gebouw, Beiroet, 2014

Een plek voor herinnering en verzoening

De eerste spreker, architect en activist Mona El Hallak, streed zeventien jaar voor het behoud van het Barakatgebouw. De wederopbouw van Beiroets stadscentrum heeft een leeg, levenloos niemandsland geproduceerd, aldus El Hallak, gericht op toeristen en zakenlieden die wegblijven door de terugkerende spanningen in het land. In plaats daarvanBeit Beirut/The 'Barakat' gebouw, Beirut, 2014 had het een ontmoetingsplaats kunnen zijn. Erfgoed is volgens haar belangrijk juist omdat het karakter geeft op een menselijke schaal. Maar in dit geval is het erfgoed in Beiroet vervangen of omringd door glimmende flatgebouwen. Het Barakatgebouw is belangrijk om verschillende redenen, aldus El Hallak. Ten eerste is de neo-Ottomaanse architectuur bijzonder. Het gebouw biedt vanuit bijna alle kamers uitzicht over de stad. Ten tweede geven de binnen gevonden objecten een inkijkje in het leven van het vooroorlogse Beiroet. Het archief van de tandarts Najeeb Gemaly bijvoorbeeld, omvat ouderwetse apparatuur en medicijnen uit zijn praktijk, maar ook persoonlijke brieven en een hele verzameling oude bioscoopkaartjes die herinneren aan de films er in die tijd vertoond werden. Ten derde overvalt de herinnering aan de oorlog je bij elke stap. Het gebouw was een sluipschuttersnest en de muren zijn bezaaid met kogelgaten en de noms de guerre van sluipschutters.

Panel discussion "Housing time: museums, memory and momentum in Lebanon", 2014Na El Hallak’s jarenlange strijd heeft de gemeente toegezegd om te investeren in de opening van een herinneringsmuseum, waarbij de oude staat van het Barakatgebouw wordt behouden en er een tentoonstellingsruimte, auditorium en cafetaria aan toegevoegd worden. Gezien de desinteresse van de autoriteiten mag dit een wonder heten, vindt El Hallak. Zij hoopt dat Beit Beirut, zoals het museum gaat heten, de plek voor verzoening wordt die de stad zo dringend nodig heeft.

Van de Arab Image Foundation tot het Sursock Museum

Zeina Arida was zeventien jaar directeur van het Arab Image Foundation en is recentelijk benoemd tot directeur vanSursock Museum, Beirut, 2014 het Sursock museum in Beiroet. Het museum voor moderne en hedendaagse kunst werd in 1961 opgericht, toen de aristocratische kunstverzamelaar Nicholas Sursock bij zijn overlijden zijn villa aan de stad naliet, met de intentie kunst toegankelijk te maken voor alle Libanezen. Het museum is een particulier initiatief, maar wordt gesponsord door de gemeente Beiroet. Het kent een unieke constructie waarbij standaard een klein percentage van bouwvergunningen die de gemeente afgeeft naar het museum gaat. Ironisch genoeg heeft de naoorlogse vastgoedhausse, waartegen El Hallak zo’n bittere strijd voert, het Sursock-museum daarom geen windeieren gelegd.

De collectie van het Sursock museum omvat veel Libanese kunst, een collectie Franse, Duitse en Japanse kunst, en een eclectische verzameling Islamitische kunst. De jaarlijkse Salon d’Automne was legendarisch omdat daar de laatste ontwikkelingen in de Libanese kunsten tentoongesteld en bediscussieerd werden. Omdat het één van de weinige kunstinstituten is met een museale geschiedenis, geeft deze unieke collectie een aantal inzichten in de Libanese kunstgeschiedenis, betoogt Arida, zoals het overwicht van olieverfportretten, het belang van de kunstopleiding Académie Libanaise pour les Beaux-Arts (ALBA), de invloed van Franse kunst en het aandeel van Armeense kunstenaars. Maar er zijn ook belangrijke lacunes, met name omdat het Sursockmuseum zich als instituut afzijdig heeft gehouden van de levendige naoorlogse kunstontwikkelingen. Voor Arida is het dan ook de vraag hoe het erfgoed van dit museum te combineren is met een ondersteuning van de ad hoc cultuur van de hedendaagse kunstpraktijk.

AUB Gallery

AUB Galleries, Beirut, 2014 Octavian Esanu is de afgelopen jaren betrokken geweest bij de opening van twee galerieën gelieerd aan de American University of Beirut (AUB). De AUB is in de regio altijd een plaats geweest voor verandering en voor mensen die geïnteresseerd waren in verandering. Tijdens de paneldiscussie benadrukt Esanu dat de rol van buitenstaander die de AUB en hijzelf spelen hen ondanks de nodige achterdocht toestaat als neutrale bemiddelaar of beheerder op te treden. Het kunstprogramma van de AUB onderscheidde zich van het traditionele Franse curriculum op ALBA, door haar toewijding aan een radicaal modernisme. De kunstafdeling sloot in 1975 zijn deuren door oorlog en interne conflicten en is pas in 2003 heropend.

De AUB Art Gallery concentreert zich op moderne kunst. De galerie opende met een overzichtstentoonstelling van de Libanese schilder Khalil Saleeby, één van de grondleggers van de Libanese schilderkunst. De AUB Byblos Bank Art Gallery, daarentegen, richt zich op het raakvlak van moderne en hedendaagse kunst. De galerie onderscheidt zich door de nadruk op kennisvergroting en onderzoek. Tentoonstellingen draaien onder andere om de veranderende visie op vaardigheden van kunstenaars, om verzamelaars in Libanon, om kunstkritiek en archivering en om kunsttijdschriften van een eeuw geleden en nu.

De Staat en de Kunst

Kristine Khoury onderzoekt de geschiedenis van de Libanese kunstwereld. Zij begint haar verhaal met beelden vanTentoonstelling "First Imaginary Museum in the World”, Beirut, 1957 UNESCO’s jaarvergadering in Libanon in 1948, een vergeten staaltje culturele diplomatie in de schaduw van de stichting van de staat Israel. Ondanks een reputatie van sterke terughoudendheid, heeft Khoury ontdekt dat ook de Libanese staat wel degelijk in kunst investeerde. De staatscollectie is alleen zeer ontoegankelijk en een tentoonstelling ervan werd afgelast om veiligheidsredenen. In de jaren zestig en zeventig verschoof de nadruk van nationale kunst naar regionale kunst onder invloed van pan-Arabische sentimenten. Tijdens de burgeroorlog bleef er een kunstscene bestaan die gebruik maakte van tijdelijke en privéruimten voor tentoonstellingen en handel. Ook politiek geëngageerde kunst floreerde in die tijd. Op de vraag of een tentoonstelling als politieke onderneming nog mogelijk is, antwoordt Khoury dat tentoonstellingen tegenwoordig weinig gepolitiseerd worden, maar dat het wel belangrijk is om politieke vragen te blijven stellen; over welke initiatieven sponsors kunnen vinden en welke niet, wie die sponsors zijn en waarom privé collecties nu ineens hun deuren voor publiek openen.

Collecties en Geschiedschrijving

Alle sprekers onderschrijven de noodzaak van een stevige infrastructuur met publiek en privaat geld, om de ontwikkeling van de kunsten in Libanon in heden en verleden te kunnen blijven documenteren, exposeren en bediscussiëren. Die institutionele infrastructuur heeft een langere geschiedenis dan veel mensen denken, zoals Khoury liet zien, en is momenteel onderhevig aan explosieve groei. Het aanbrengen van continuïteit in de collecties en het onderzoeken van de relatie tussen modernistische kunst uit het begin van de twintigste eeuw en de bloei van experimentele kunst van de laatste decennia zijn hierbij speerpunten. Daarnaast is het voor El Hallak belangrijk om verband te leggen tussen herinneringen aan de levendige, vooroorlogse stad enerzijds en het oorlogsgeweld anderzijds. In een land waar consensus over een nationaal geschiedverhaal ontbreekt, is het leggen van dergelijke historische relaties niet vanzelfsprekend of makkelijk, maar volgens deze sprekers wel productief en zelfs noodzakelijk. In de paneldiscussie zijn alle sprekers het over een ding eens, namelijk dat het belangrijkste probleem voor hen op dit moment in Libanon is, dat een breed museumpubliek ontbreekt. Educatie moet hierin een rol spelen, want er is een grote cultuuromslag nodig om dit te bewerkstelligen.

 

Judith Naeff is verbonden als promovendus aan de Amsterdam School for Cultural Analysis aan de Universiteit van Amsterdam. Zij onderzoek verbeeldingen van de stad Beiroet in visuele kunst, cinema en literatuur. 

Foto’s 1 en 2 Mona El Hallak. Foto 3 Jelle Bouwhuis. Foto 5 Nat Muller.

Tags

Related Posts


IBRAAZ


Contemporary visual culture in North Africa and the Middle East.

Crisis of history


Beyond History explores the post-history landscape. It is the final part in the Crisis of History series, where artists examine the crisis provoked in the world by the imposition of the End of History.

Framer Framed


Framer Framed wil de ontwikkeling van kennis en expertise op het gebied van interculturele processen in hedendaagse kunst bevorderen.

“History of Arab Modernities in the Visual Arts Study Group” project


Kristine Khoury and Rasha Salti, two independent researchers based in Beirut, cofounded the project “History of Arab Modernities in the Visual Arts Study Group” with the aim to research and initiate a renovated discourse on the history of Arab modernity, a history that has been neglected both in the Arab world and in the West, where its master narrative was that of a supposed Western prerogative on modernity and modernism.

Geef een reactie