Journal
Geen categorie 15 oktober, 2015

Kameraden van de tijd

Op 13 september organiseerde het Stedelijk Museum in samenwerking met SMBA een publieksprogramma in het kader van de tentoonstelling Kamarado, die een dag eerder opende in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam. De tentoonstelling is onderdeel van het driejarige onderzoeksprogramma Global Collaborations. Het programma buigt zich over de betekenis van de term ‘kameraad’ in haar hedendaagse, geglobaliseerde context. Het programma is samengesteld door Zasha Colah, Sumesh Sharma, Jelle Bouwhuis en Kerstin Winking, curatoren van de tentoonstelling.

Zasha Colah opening Forum: KAMARADO

Indruk maakt de vertoning van Kial vi ne skribas min plu? (Waarom schrijf je me niet meer?), de korte film van de Nederlandse kunstenares Mieke Van de Voort (1972 – 2011). Van de Voort koppelde haar deelname aan de Shanghai Biënnale van 2008 aan een historisch precedent dat zich voordeed in het China van de vroege 20e eeuw. Legitimatie voor haar Nederlandse verschijning in China vond zij in de figuur van communist Henk Sneevliet (1883-1942), afgevaardigde van de Communistische Internationale en eveneens Nederlander in China. Van de Voorts Kial vi ne skribas min plu? (Waarom schrijf je me niet meer?) is op hem geïnspireerd en verweeft beelden van de levendige havenstad Shanghai met opnamen vanuit de treinen waarmee Van de Voort het hedendaagse China doorkruist. Ze doet dit 87 jaar na dato volgens het traject dat Sneevliet in 1921 aflegde. De poëtische beelden van een landschap dat wordt gekenmerkt door vooruitgang worden begeleid door de fictieve correspondentie tussen de Nederlandse Anna en de Chinese Ming. De briefwisseling is verweven met historische fragmenten uit Sneevliets aantekeningen en wordt voorgedragen in zangerig Esperanto, een kunsttaal die aanzette tot een harmonieuze internationale dialoog.

Film still Kial vi ne skribas min plu?, Mieke Van de Voort (2008)In haar lezing getiteld Mieke Van de Voort and Kamarado: Perspectives on Time tracht kunsthistorica Ilse van Rijn het werk in relatie tot de tijd en tot de tentoonstelling Kamarado in het bijzonder te situeren. Want, zo vraagt Van Rijn zich terecht af, hoe kun je als kunstenaar revolutie vastleggen? Hoe kun je het moordende tempo waarin sociale, economische en politieke omwentelingen elkaar opvolgen bijbenen, laat staan verbeelden, vastleggen of bevriezen? Met Kial vi ne skribas min plu? als uitgangspunt legt Van Rijn de complexe tijd-ruimtelijke verbanden bloot die ontstaan in het voor de film zo kenmerkende samenspel van feit en fictie, van heden, verleden en toekomst. De fictie, de geconstrueerde correspondentie tussen Anna en Ming, bevraagt de feitelijkheid van de landschappelijke beelden die Van de Voort toont. Het subtiele samengaan van verschillende tijden maakt de toeschouwer bovendien bewust van zijn perceptie van dat wat gemakshalve als hedendaags wordt beschouwd.

Ilse van RijnHet poëtische resultaat waarin feit en fictie versmelten tot een geheel dat zowel heden, verleden als toekomst beslaat, maakt van Kial vi ne skribas min plu? een tijd-ruimtelijke limbo, een ‘kameraad van de tijd’, om met Boris Groys te spreken. Want: “To be con-temporary does not necessarily mean to be present, to be here-and-now; it means to be “with time” rather than “in time”, schrijft Groys in zijn essay Comrades of Time, waarin hij het problematische karakter van de ‘presence of the present’ aan een kritisch vragenvuur onderwerpt. “Con-temporary” in German is “zeitgenössisch”, vervolgt Groys en – ‘[a]s Genosse means “comrade,” to be con-temporary—zeitgenössisch—can thus be understood as being a “comrade of time”—as collaborating with time, helping time when it has problems, when it has difficulties’, concludeert de criticus. Het programma van korte lezingen, filmvertoningen en performances toont hoe een diverse groep kunstenaars, onder wie Van de Voort, gehoor lijkt te geven aan een dergelijke definitie van het hedendaagse. Het verlangen de geschiedenis te heropenen, te hervormen of zelfs volledig te herschrijven lijkt hierin de verbindende schakel te zijn.

Door Kial vi ne skribas min plu? te beschouwen als een ‘kameraad van de tijd’, beantwoordt Van Rijn de vraag die ze in het begin van haar lezing stelde: door in dialoog te gaan met de tijd weet Van de Voort niet alleen revolutie vast te leggen, ook maakt ze haar toeschouwer bewust van de manier waarop ophanden zijnde maatschappelijke veranderingen wortelen in zowel doorleefde historische precedenten als gedeelde ideeën over de toekomst. Hiermee blijkt het samengaan van feit, fictie, heden, verleden en toekomst Van de Voorts belangrijkste strategie om te kunnen reflecteren op drastische veranderingen die de Chinese samenleving kenmerkt.

Naresh KumarAls reactie op het poëtische werk van Mieke Van de Voort schreef Rupali Patil speciaal voor dit middagprogramma eveneens een denkbeeldige briefwisseling. Haar performance, de voordracht van deze correspondentie, trekt zich het lot aan van twee zusjes waarvan de ouders recentelijk in Kerala, Zuidelijk India, gearresteerd zijn op grond van hun politiek engagement met de Indische maoistisch-communistische partij. Een ondergrondse politieke partij waarvan de leden, zo weten we na een onaangekondigde impromptu performance van Naresh Kumar, onderling communiceren door vogelgeluiden te imiteren tijdens nachtelijke jungletochten. Patil schrijft haar brief nadat de minister van Binnenlandse Zaken van Kerala eerder op zijn blog een lange, open brief aan de zusjes publiceerde. In deze brief beklaagt hij zich publiekelijk over de politieke overtuiging van hun gearresteerde ouders. Ook roept hij de meisje op niet in de voetsporen van hun vader en moeder te treden. Rupali Patils performance is een politiek verzet. Het is tevens een ‘kameraad van de tijd’ die zich het lot aantrekt van hen die gedwongen worden in de marge te leven. Het is een voorzichtige poging om de diepgewortelde Indiase politiek van binnenuit te hervormen.

Het programma ontdoet de term ‘kameraad’ van de negatieve connotaties die het in de loop der jaren heeft verzameld. Een ‘kameraad’ wordt in dit namiddagprogramma gepresenteerd als een helper van de tijd die zich bekommert om de relatie tussen heden, verleden en toekomst. Het programma weerspiegelt bovendien de intentie van Sumesh Sharma en Zasha Colah, curatoren van Clark House Initiative Bombay en medesamenstellers van de tentoonstelling Kamarado in SMBA, om ideeën over vrijheid onder de aandacht te brengen, ook wanneer het politieke klimaat van een bepaalde tijd dwingt in tegengestelde richting.

 

De tentoonstelling Kamarado is te zien van 12 september tot en met 8 november in het SMBA te Amsterdam. Daarna reist de tentoonstelling door naar Clark House Initiative Bombay, India. Tevens verschijnt er eind 2015 een gezamenlijke publicatie.

Manon van den Bliek studeert Comparative Arts and Media Studies aan de Vrije Universiteit Amsterdam en assisteert momenteel het Global Collaborations team.

 

 

 

Tags

Related Posts


Geef een reactie