Journal
Geen categorie 28 april, 2015

KIND VAN ONZE EIGEN TIJD, GLOBAAL EN LOKAAL. THIS IS THE TIME REVISITED – BEIROET

Voor het tweede deel in de serie uitwisselingen als onderdeel van Global Collaborations, werkte het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam (SMBA) en Stedelijk Museum Amsterdam samen met de American University of Beirut (AUB). Met de verschillende kunstenaarspraktijken in beide contexten als uitgangspunt, onderzoekt de tentoonstellingen ons begrip van tijd en tijdelijkheid in onze huidige wereld. De tentoonstelling getiteld This is the Time. This is the Record of the Time was vorig jaar september te zien in SMBA en van 26 maart tot en met 25 juli in de AUB Byblos Bank Gallery. Co-curator Angela Harutyunyan bespreekt de tentoonstelling met betrekking tot het fenomeen ‘global art’, de kunst scene in Beiroet en de betekenis van kunst nu.

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015

Lotfi Al Salah: Om te beginnen: De titel van de tentoonstelling This is the Time. This is the Record of the Time is afkomstig uit een nummer van Laurie Anderson, namelijk From the Air, waarin zij deze zin zingt als de piloot van een neerstortend vliegtuig. Als we deze song als uitgangspunt nemen, probeert de tentoonstelling dan eenzelfde gevoel van dreigend onheil op te roepen? En hoe verhoudt een neerstortend vliegtuig zich tot Beiroet als context voor de tentoonstelling?

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015
Angela Harutyunyan: De titel diende zich aan tijdens de vele studio bezoeken en ontmoetingen met kunstenaars tijdens ons onderzoek voor de tentoonstellingen. Tijdens ons bezoek aan Peter Fengler, een kunstenaar die met geluid als object werkt en incisies in LP’s maakt, kwam de songtekst van Laurie Anderson in mijn hoofd. Fengler werkt met opnames van tijd, alleen leggen zijn ‘records’ niet simpel de tijd vast, zij produceren tegelijkertijd ook een concept van tijdelijkheid. Nat Muller en ik wilden ons met deze tweeledige vraag bezighouden: In hoeverre registreren ‘records’ (in de zin van documenten en dus niet alleen platen van vinyl) simpelweg tijd, of, en in hoeverre construeren zij ook onze ervaringen en onze ideeën omtrent tijdelijkheid?

Wat betreft de vliegtuig crash, deze dient vooral als metafoor voor de immense versnelling in onze (belevings)wereld van tegenwoordig; een tijdsbeleving van het ‘hyper-nu’ dat aan de basis ligt van de posthistorische ideologie, een tijdsbegrip dat constant in beweging is, maar nergens naartoe gaat.

In de versnelde ervaring van een vliegtuig crash wordt het subject in tweeën gesplitst, in een moment tussen leven en dood, tussen het
"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015 verleden en een onzekere, maar zonder twijfel desastreuse toekomst. Juist dit ambigue moment, en wat dit moment genereert, wilden we onderzoeken. Daarom dachten we dat het beeld van een vliegtuigcrash als een metafoor kan dienen om het verleden te zien als een opeenstapeling van zeer verdichte beelden. We vroegen de kunstenaars om na te denken over die specifieke tijdservaring en de manier waarop we dit zouden kunnen voorstellen door terug te grijpen op en historisch bewustzijn. Deze vragen zijn volgens mij niet alleen relevant voor Libanon, maar van toepassing op de manier waarop de wereld historisch gezien ‘tijd’ of ‘tijdsgebondenheid’ beschouwd; iets dat ook geinterpreteerd zou kunnen worden als eigentijdsheid.

We wilden het project dan ook niet enkel lokaliseren in, en toespitsen op een specifieke – sociaalgeografische – situatie, maar juist in de specifieke ervaringen, en de specifieke manieren waarop kunstenaars in Beiroet en in Amsterdam deze thematiek op een universele manier benaderen. Het wilden op de een of andere manier proberen om de lokale omstandigheden te overstijgen, met name omdat het overkoepelende kader voor project zoals geformuleerd door het Stedelijk en Global Collaborations juist aandrong op een reflectie op het lokale vis-a-vis het globale.

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015Lotfi: Dit brengt me tot de volgende vragen: De tentoonstelling is tot stand gekomen binnen de kaders van het driejarige onderzoeksproject Global Collaborations waarin de focus ligt op regio’s zoals het Midden-Oosten. Maar wat is ‘global art’? Wie produceert en wie valideert het discours rondom ‘global art’? En wat is de relatie tussen discours en praxis?

Angela: De term ‘global art’ is al enige tijd een buzz word dat via een verscheidenheid aan discourses, niet alleen in de kunstgeschiedenis of praktijk van de kunstenaar, tot stand is gekomen. In feite is de term ‘global art’ en de daarmee samenhangende discourses sinds haar ontstaan in vergaande mate verstrengeld met de sociale en economische condities die worden bepaald door het financieel kapitalisme en haar continue zoekt naar een uitbreiding van haar afzetmarkten. In feite reproduceert ‘global art’ deze omstandigheid van constante expansie.

Historisch gezien ligt ontstaat het fenomeen ‘global art’ in de periode post-1989, met het uiteenvallen van de Sovjet Unie, toen Oost-Europa en de voormalige Sovjet Unie opeens werden ‘ontdekt’ als interessante gebieden voor de westerse kunstwereld. Eind jaren ’90 begin 2000 volgde China in deze uitbreiding van het blikveld, en nu is het Midden-Oosten aan de beurt. De processen en instituties die tezamen ‘global art’ vormen zijn in vergaande mate verstrengeld met uitbreidingsdrift van de kapitaalmarkt die nieuwe territoria wil ‘ontdekken’. Maar tegelijkertijd stellen kunsttheoretici en critici de vraag of ‘global art’ daadwerkelijk synoniem is aan deze dimensie van het globaliseringsproces, of dat zij misschien in staat is om de wereld een kritische spiegel voor te houden door deze onderliggende structuren en condities zichtbaar te maken.

Naar mijn idee is het essentieel om globalisering, en global art, allereerst de historische context van kapitaalstromen te plaatsen en
"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015 vervolgens te kijken naar haar historische voorlopers zoals het internationalisme en de daarmee samenhangende beweging begin 20ste eeuw, en de internationaal georiënteerde ontwikkelingen en transnationale samenwerkingen tussen verschillen de radicale groeperingen in de jaren ’60 en ’70 van de 20ste eeuw. Doen we dit niet, dan zal global art net zo oppervlakkig blijven als globalisering zelf.

Wat betreft de relatie tussen de artistieke praktijk en het discours: de meest complexe vraag vandaag de dag is in hoeverre kunstenaars bestaande structuren reproduceren of juist uitdagen. En een andere vraag is in hoeverre ‘de global artist’ als een product is van het discours, net zoals ‘de hedendaagse kunstenaar’ dat ooit was. Uiteindelijk is de ‘global artist’ ook een zeer exclusief fenomeen. Je moet de Engelse taal machtig zijn, over de middelen en het geld beschikken om te kunnen reizen, om deel te kunnen nemen, om uitgenodigd te worden voor evenementen in het ‘global art circuit.’ Maar voor kunstenaars uit het Midden-Oosten bijvoorbeeld, betekende global art de mogelijkheid om het discours rondom identiteitsconstructies zoals dat eind jaren ’90 en begin 2000 vorm kreeg, uit te dagen en hun eigen positie en representatie als kunstenaars op te eisen; een die niet enkel gebaseerd was op hun geografische of culturele afkomst (Midden-Oosten, Moslim, Afrikaans etc.).

Lotfi: Hoe zou je de samenwerking tussen het Stedelijk Museum en de AUB Art Galleries omschrijven? Hoe kwam deze tot stand? En wat is volgens jou het belang van zulke institutionele samenwerkingsverbanden met het ook op de lokale kunstpraktijken in Beirut?
"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015

Angela: De curator van het SMBA, Jelle Bouwhuis, nodigde Nat Muller uit om een tentoonstelling samen te stellen over Libanon omdat zij een periode in het Midden-Oosten en met name in Libanon heeft gewerkt. Nat nodigde mij vervolgens uit om samen met haar aan deze tentoonstelling te werken. Zoals ik eerder al aangaf, besloten wij om niet mee te gaan in het inhoudelijke kader van het Global Collaborations project – met andere woorden om niet de condities van culturele diplomatie te reproduceren (dwz. Nederlandse kunstenaars reizen naar Libanon om geïnspireerd te raken en vice versa) of om mee te gaan in de verwachting dat kunst uit Libanon synoniem is aan het tonen van beelden van oorlog en geweld. Het concept van de tentoonstelling is in eerste instantie gebaseerd op artistieke ideeën, en niet op een curatorial narratief. De AUB Art Galleries is vervolgens benaderd om deel te nemen; in de eerste plaats omdat zij over de faciliteiten en de financiële mogelijkheden beschikken om zo’n tentoonstelling te organiseren, maar ook vanwege de academische en pedagogische context.

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015Lotfi: Hoe zie jij de rol van de AUB Art Galleries in het huidige ‘global art’ discours en praktijken?

Angela: Enerzijds heeft AUB Art Galleries de missie om lokaal nieuw publiek te mobiliseren onder kunstenaars, studenten, academici en andere kunstprofessionals, en om dit publiek te betrekken in onderzoek, onderwijs en pedagogische projecten en om hen andere modellen om kunst te tonen aan te bieden. Als universiteitsgalerie heeft het, vergeleken met andere kunstruimtes in Beiroet, dus ook andere ambities. Anderzijds heeft de AUB Art Galleries als academische instelling de missie om in-situ kennis te ontwikkelen en te stimuleren. De focus ligt hierbij op het modernisme in Libanon. Dit is een belangrijk omdat de institutionalisering van Arabische Moderne Kunst door musea voornamelijk gebeurd plaatsen als Dubai, Sharjah, Qatar, en Abu Dhabi gebeurd. Met andere woorden, op locaties met een sterke binding met de globale kapitaal en geldstroom; de UAE bijvoorbeeld zijn erin geslaagd om een groot aantal modernistische werken aan te kopen uit de voormalige centra in de regio, zoals Cairo, Damascus, Beiroet, Ramallah, en Bagdad. Ik geloof dat het belangrijk is om in Beirut een instelling te hebben die niet alleen aankopen doet voor de collectie, maar zich tevens op een historische en kritische manier verhoudt tot het Modernisme in Libanon en deze in context plaatst met internationale praktijken.

Lotfi: Wat is de relatie tussen globale en lokale kunst in Beiroet?

Angela: Beiroet is het perfecte voorbeeld hoe neoliberale tegenstrijdigheden zich manifesteren omdat het een stad is waar"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015 ogenschijnlijk geen sterke traditie bestaat van overheidssteun voor de kunsten. Dus wat met een sterke influx van globale kapitaalstromen en speculatie op de financiële markt zichtbaar wordt, zijn de tegenstrijdigheden tussen de globale dynamieken en lokale context. Wat betreft de ‘lokale’ instellingen, zij maken hoe dan ook deel uit van deze globale discourses en financiën, en als je kijkt waar de subsidies vandaan komen, en dit geldt voor veel instellingen, inclusief de AUB Galleries, dan kun je dit niet echt meer spreken van financiële ondersteuning in de zin van ‘oud geld’ afkomstig van de lokale bourgeoisie.

En als je bijvoorbeeld naar een instelling als Ashkal Alwan kijkt, hun programma is volledig bepaald door globale kunstenaars, curatoren etc. die van over de hele wereld worden ingevlogen. Wat dat betreft zijn zij het perfecte voorbeeld van een globale hedendaagse kunstinstelling. Er zijn ook andere instellingen die tegenwicht proberen te bieden aan deze ontwikkeling van ‘global programming’ door zich exclusief te richten op het exceptionalisme van de lokale context en kunst, maar ook dat is een keerzijde van dezelfde medaille: het framen en benadrukken van deze exceptionele geschiedenis als Arabieren, als Libanesen, als Midden-Oosten, als Foeniciers etc. Welke identiteit er ook gereproduceerd – en middels tentoonstellingen en discours geproduceerd wordt – het is een vorm van lokaal exceptionalisme, en het is belangrijk dat we deze dialectiek uitdagen.

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015

Lotfi: Hoe verhoudt de tentoonstelling in Amsterdam zich tot die in Beiroet? En kun je iets vertellen over het publieksprogramma?

Angela: Ten eerste, de tentoonstellingsruimte hier in Beiroet is anders dan de typische, modulaire ruimte waar we in Amsterdam in werkten; de architectuur hier is zeer aanwezig, bijna sculpturaal, dus je ontkomt er niet aan om je tot deze ‘taal van de ruimte’ te verhouden omdat het geen tabula rasa is die je naar behoefte kunt vormen. In dat opzicht was het een interessante uitdaging om in de tentoonstellingsruimte hier in Beiroet te werken. Wat betreft het publieksprogramma, in Amsterdam was het vooral onze insteek om de Libanese context te introduceren bij het Nederlandse publiek. Er was een performance van Raed Yasin en Sharif Sehnaoui, een filmprogramma samengesteld door Rasha Salti, en een klein symposium over instituten en het collectieve geheugen in Libanon. Hier in Beiroet daarentegen was het niet onze ambitie om de Nederlandse context over het voetlicht te brengen, wat op zich al vreemd is, niet? Waarom moet Libanon in Nederland geintroduceerd worden, maar Nederland niet in Libanon? Het gaat mij niet om een wederzijdse introductie, daar ben ik ook geen voorstander van, maar wel van een manier van werken die voorbij gaat aan simpele representatie. Omdat we met AUB Galleries ook in een academische context werken, hebben we besloten om hier de focus te leggen op de productie van discours, en hebben we filosofen, historici, kunsthistorici en media theoretici uitgenodigd om na te denken over het begrip ‘tijd’ in een hedendaagse context. Het symposium was voor mij een succes omdat er een aantal gemeenschappelijke delers tussen benoemt werden tussen de verschillende deelnemers die ieder voor zich precies datgene deden wat de tentoonstelling niet kon, namelijk het innemen van een positie. Daarnaast was er een performance van Peter Fengler een een presentatie van kunstenaar Sebastián Díaz Morales over zijn serie werk Pasajes at the Mansion. Ook hier was het niet de bedoeling om de Nederlandse kunstscene te introduceren, maar om de focus te leggen op individuele kunstenaarspraktijken.

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015
Lotfi: Het vliegtuig stort neer. De wereld is chaotisch en dendert keer op keer op een crisis af. Vaak zijn we niet in staat om het huidige moment te ervaren en hebben we registratie techniek nodig om die momenten vast te leggen die als fantoom aan ons voorbij lijken te gaan. Beiroet ondergaat momenteel razendsnelle veranderingen. Wat is de rol van beeldende kunst in dit proces? Kan het invloed uitoefenen op dit moment en op het tempo waarin het zich voltrekt? Of is het enkel in staat om deze veranderingen vast te leggen?

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015Angela: Dat is een ingewikkelde vraag die moeilijk te beantwoorden is. Als er geen revolutionair project is met een dwingende urgentie, wat kan kunst dan doen? Voor mij is er niet een sluitend antwoord op die vraag. Kunst kan de samenleving een negatieve spiegel voorhouden over de ontwikkelingen die gaande zijn, middels een vormentaal waarin de toekomst zich aan ons ontvouwd. Maar dit blijft zo vaag… Het is echt naïef om te denken dat kunst de wereld kan veranderen, niet? Als er geen veranderingen komen in de arbeids- en productieverhoudingen, inclusief de productie van beeldende kunst, hoe kunnen we dan de wereld en de kunst veranderen? Ondanks alle speculaties, de financiële markt, het economische systeem van distributie en productie van beeldende kunst vandaag de dag, de kunstmarkt etc. etc., ondanks al deze factoren is de kunst als medium, en soms de tentoonstelling, in staat om de manier waarop globalisering ongelijkheid voortbrengt, en de manier waarop geld, abstractie voortbrengt, voor een breder publiek zichtbaar te maken, en bij tijd en wijlen is kunst instaat om het abstracte, concreet te maken.

"This is the Time. This is the Record of the Time" tentoonstelling, Beiroet, 2015

 

 

Lotfi Al Salah behaalde in 2013 zijn BA in Architectuur met een minor in Kunstgeschiedenis aan de American University in Beiroet. Momenteel werkt hij bij Bernard Khoury Architects.

Foto’s Lotfi Al Salah.

Voor meer informatie op This is the Time. This is the Record of the Time in SMBA klikt u hier.

Tags

Related Posts


Geef een reactie