Journal
Geen categorie 23 maart, 2015

SCULPTING IN TIME: PRESENT CONDITIONAL

Op 30 en 31 oktober 2014 vond Sculpting in Time: Present Conditional plaats; een filmprogramma bestaande uit vijf documentaires en korte films die de begrippen tijd, (plaats)geheugen en identiteit onderzoeken in de context van de recente Libanese geschiedenis. Het programma werd samengesteld door gastcurator Rashi Salti en was onderdeel van het publieksprogramma rondom tentoonstelling This is the Time. This is the Record of the Time, de tweede Positions tentoonstelling van het Stedelijk-project Global Collaborations. Liza Swaving doet verslag.

1958, Ghassan Salhab, 2009

De titel Sculpting in Time: Present Conditional verwijst naar het boek Sculpting in Time (1987) van de Russische filmmaker Andrei Tarkovsky, waarin hij de kracht van het filmbeeld toeschrijft aan zijn temporele ritme: cinema als een ‘beeldhouwen in tijd’. Voor Rasha Salti is Tarkovsky’s begrip van cinema een belangrijk referentiekader: ‘This short program of documentary and essay films borrows the term to reference how the films masterfully embody and convey the specific lived experience of being and time.’ In de geselecteerde films reflecteren de makers op de manier waarop geschiedenissen van conflict, trauma en onthechting de perceptie en (re)constructie van tijd beïnvloeden. De films van Ghassan Salhab, Sarah Francis en Mohammed Soueid delen een expliciet poëtische vorm en verteltrant, waarin vertoog, retoriek en realisme ondergeschikt zijn aan sfeer, toon, ritme, associatie en affect. Terugkerende elementen zijn de beschouwende voice-over, de stemmige soundtrack en een nadruk op fragmentatie en metafoor. De film A World Not Ours (2012) van Mahdi Fleifel vormt hierop een uitzondering door het gebruik van meer conventionele filmtechnieken zoals continuity editing en een coherentie in tijd en ruimte.

‘People don’t move at the same speed.’

In een letterlijke raamvertelling schets regisseur Sarah Francis in Birds of September (Libanon, 2013) eenBirds of September, Sarah Francis, 2013 hedendaags portret van de stad Beirut. Vanuit een glazen kubus, bevestigd op een rijdend voertuig, legt de camera de straten, huizen en inwoners van Beirut vast. De kubus is niet alleen een direct venster op de stad, maar creëert door de weerspiegelingen in het glas, ook het effect van superimposition: verschillende stadsgezichten vallen samen in één dubbelbeeld. In de loop van de film komt een verscheidenheid aan personages op bezoek in de kubus; een winkeleigenaar, een gescheiden vrouw, een verpleegster, een barman en een souteneur. In een offscreen voice-oververtellen ze over hun herinneringen, dromen, dagelijkse zorgen, verdriet en angsten. …In de kubus komt een De tijd die de personages doorbrengen in de kubus heeft een performatief karakter; omdat ze niet spreken, nemen de mensen een pose aan, voeren een handeling uit en spelen met de blik van de camera en van de nieuwsgierige mensen op straat. Zo fungeert de kubus als een podium, waarin de personages betrokken worden in een proces van self imaging.

Tegelijkertijd werkt de kubus als een tijdmachine, waarin verschillende tijdsconcepten zich aandienen. Centraal staat de psychologische tijd: een subjectief concept van tijd dat gevormd wordt door de specifieke ervaringen van de personages in relatie tot de stad. Voor sommige personages zijn heden en verleden onderdeel van een lineaire tijdservaring, die een toekomst van voorzichtige vooruitgang impliceert. Zij durven hardop te dromen en spreken hun verlangens uit. Maar voor veel personages lijkt de tijd bevroren en zonder verandering, een tijdservaring die hen vervreemdt van de werkelijkheid. Dit cyclische tijdsconcept wordt in Birds of September verbeeld door een eindeloze reeks van panoramische tracking shots. Niet alleen de personages, maar ook de toeschouwers raken hun gevoel van tijd kwijt: de uitzichtloosheid, stress en stuurloosheid van deze tijdsconditie worden goed invoelbaar. Met Birds of September laat Francis zien dat film onze ervaring van tijd manipuleert en verscheidene en tegenstrijdige tijdsconcepten kan overbrengen.

Posthumous

Posthumous, Ghassan Salhab, 2007Ook in de essay film Posthumous (Libanon, 2007) van Ghassan Salhab zijn de panoramische tracking shot, de voice-over en de superimposition belangrijke stijlmiddelen voor de verbeelding van Beirut, maar in tegenstelling tot Francis laat hij geen ruimte voor dromen en verlangens. In Posthumous manifesteert Beirut zich als een ruïne van verwoesting en ravage: de directe gevolgen van de Israëlisch invasie van 2006. Tijd is ontwricht door de oorlog en heeft geen logisch ritme meer, een gefragmenteerde conditie die Salhab verbeeldt door filmsequenties afwisselend versneld, vertraagd, reversed en als een still te tonen. De tracking shots tonen kapotgeslagen infrastructuur, verlaten flatgebouwen, puin en leegte – de dingen die er niet meer zijn. Het levert spookachtige beelden op met een melancholieke schoonheid zoals beelden uit Phantom Ride films, een populair genre uit de vroege cinema. De tracking shots vloeien over in superimpositions van uiteenlopende beelden en geluiden: nieuwsreportages over de oorlog, uitsneden van schilderkunst (Francis Bacon, Andrea Mantegna), close-ups van gezichten, voice-overs, muziek van Wu-Tang Clan en Six Organs of Admittance, het geluid van de stad.

De dichtheid van deze superimpositions maakt het onmogelijk de beelden als afzonderlijke eenheden te beschouwen en dwingt de toeschouwer om meer dan één beeld tegelijk te interpreteren. In combinatie met de voice-over zetten de superimpositions aan tot kritisch te reflecteren op de dubieuze rol van beelden in oorlogsvoering. Wat betekent het wanneer je via televisiebeelden getuige zou kunnen zijn van je eigen dood, vraagt de voice-over zich af? Wordt catastrofe pas werkelijk wanneer het is vastgelegd in beeld? Is film een medium dat ons kan helpen grip te krijgen op een geschiedenis van trauma en geweld? Posthumous reflecteert expliciet op het materiaal waaruit het is opgebouwd en dat het presenteert, en articuleert daarmee een onvrede over zijn eigen plek in de wereld.

My heart beats only for her, Mohamed Soueid, 2009

Sculpting in Time: Present Conditional presenteerde de Libanese film als een reflexief medium dat de relatie tussen trauma, tijd en bewegend beeld onderzoekt zonder het schock-effect van(oorlogs) beelden te gebruiken, maar door het analyseren van processen van herinneren, vergeten en representeren. Het programma is er in geslaagd de uiteenlopende wijzen te laten zien waarop film in ritme, tijd en vorm gestalte geeft aan de verbeelding en (re)constructie van traumatische geschiedenis.

 

Liza Swaving is cultuurwetenschapper en voltooide de Master Museumconservator aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ze is Research Associate bij Rijksmuseum Volkenkunde, waar ze onderzoek doet naar de relatie tussen authenticiteit en het gebruik van bewegend beeld in de tentoonstellingen van het museum.

Foto’s Rasha Salti.

Tags

Related Posts


IBRAAZ


Contemporary visual culture in North Africa and the Middle East.

Palestine Film Foundation


The PFF is a nonprofit initiative run by a network of academics, curators, filmmakers, and volunteers.In addition to festival production, since 2004 the PFF has coordinated numerous film and video exhibitions, ad hoc screenings, conferences, seminars, and educational events in the UK.

Screen Institute Beirut


The overall aims of the Screen Institute is to support and promote film in all its forms as an important means of expression of cultural, artistic and social values.

"Lebanese Cinema: Imagining the Civil War and Beyond" by Lina Khatib


Lina Khatib takes 1975 Beirut as her starting point, and takes us right through to today for this, the first major book on Lebanese cinema and its links with politics and national identity.She examines how Lebanon is imagined in such films as Jocelyn Saab's "Once Upon a Time, Beirut", Ghassan Salhab's "Terra Incognita", and Ziad Doueiri's "West Beirut".

Geef een reactie