Journal
Geen categorie 3 november, 2015

Yawnghwe Office in Exile: Een gesprek met Sawangwongse Yawnghwe

Sawangwongse Yawnghwe is een van de kunstenaars in de groepstentoonstelling Kamarado die van 12 september tot en met 8 november 2015 te zien was in het SMBA. Kamarado is de laatste tentoonstelling in een serie samenwerkingsverbanden en onderdeel van het driejarige programma Global Collaborations. Sawangwongse Yawnghe heeft een versplinterde achtergrond: hij groeide op in een verzetskamp in de jungle van de Shan staat van Myanmar, vluchtte in 1972 naar Thailand en emigreerde in 1985 naar Canada. Momenteel leeft en werkt hij in Berlijn, Amsterdam en Chiang Mai.

Als onderdeel van het Kamarado project interviewt het Global Collaborations team drie kunstenaars over hun werk en over de verbanden en complexe historische contexten die door de verschillende werken in de tentoonstelling heen lopen. Als eerste sprak Joram Kraaijeveld met Sawangwongse Yawnghwe over zijn installatie Yawnghwe Office in Exile, en over de rol die zijn turbulente familiegeschiedenis speelt in zijn werk.

Sawangwongse Yawnghwe, Office in Exile, Installation view at SMBA, 2015 (photo by Gert Jan van Rooij)

De installatie Yawnghwe Office in Exile, ondergebracht in een afgescheiden gedeelte in de SMBA tentoonstellingsruimte, bestaat uit tekeningen, schilderijen, een houten bureau, documentatie en ander materiaal. Veel van de schilderijen zijn fotorealistisch van aard en tonen uiteenlopende afbeeldingen van soldaten in een militair kamp. Een ander schilderij toont de landkaart van de staat Shan in Myanmar, terwijl een grote muurtekening alle sociale, politieke en economische entiteiten weergeeft die een rol spelen in het huidige vredesproces in Myanmar. De installatie is ingericht als een kantoorruimte waar ogenschijnlijk de recente geschiedenis van Myanmar onderzocht wordt. Maar wat voor een soort onderzoek vindt hier, in dit kantoor-in-ballingschap, daadwerkelijk plaats?

Sawangwongse Yawnghwe, Shan State Army (Group Portrait)Joram Kraaijeveld: Een van de dingen die je me over je werk vertelde is dat de afbeeldingen in de installatie zowel gebeurtenissen tonen uit de geschiedenis van de staat Shan als uit je familiegeschiedenis. Voor mij is dit een interessante combinatie: Gebeurtenissen uit jouw persoonlijke leven zijn tevens belangrijke historische gebeurtenissen die het land Myanmar gevormd hebben, en als zodanig het onderwerp zijn geworden van historisch onderzoek. Wat voor de één een foto is van activisten of militaire kopstukken is voor jou in feite een portret van je ouders. Maar het verward me ook, omdat ik niet weet hoe ik naar deze foto’s moet kijken.

Sawangwongse Yawnghwe: Ik begrijp wat je bedoelt: de beelden zijn in zekere zin problematisch omdat het niet duidelijk is hoe je je er als kijker toe moet verhouden. Als het beeldmateriaal enkel afkomstig was uit een privé fotoalbum, dan hadden ze geen officiële documentatie van een historische gebeurtenis kunnen zijn. Of andersom. Maar misschien zouden ze beide kunnen zijn. Om de verwarring nog groter te maken; naast familiefoto of historische documentatie kunnen de beelden ook nog op een derde manier beschouwd worden, namelijk als kunst. Dit artistieke gebaar ontslaat mij van een bepaalde verantwoordelijkheid om noch de een noch de andere vorm – persoonlijke geschiedenis versus officiële geschiedenis – accuraat te representeren. Om eerlijk te zijn ben ik begonnen met kunst maken om afstand te kunnen nemen van deze beladen familiegeschiedenis. Tegelijkertijd is mijn werk als kunstenaar ook bepaald door mijn ervaringen als migrant, door de confrontatie met een nieuwe taal, nieuwe culturele codes, een nieuwe manier van leven. Maar toen mijn vader overleed diende deze persoonlijke geschiedenis zich weer aan.

Sawangwongse Yawnghwe, My Father (Our New Home)JK: Dus het is eigenlijk pas vanaf dat moment dat je de noodzaak voelde om met dit beeldmateriaal te werken, het te delen en deze persoonlijke herinneringen te onderzoeken tegen de achtergrond van de huidige situatie in Myanmar… Je hebt me het een en ander verteld over je familiegeschiedenis: Je vader was lid van het leger van de staat Shan dat door je grootmoeder was opgericht in de jungle, vlak bij de grens met Thailand. Het leger verzette zich tegen de militaire overheersing van Myanmar in de staat Shan. Zou het mogelijk zijn om deze beelden van het leger van de staat Shan vandaag de dag in Myanmar te tonen? Of zijn ze een “vergeten” (lees: onderdrukt) deel van de geschiedenis van Myanmar waar mensen liever niet aan herinnerd worden?

SY: Ja, ik denk absoluut dat het een zwarte bladzijde in de geschiedenis is. Zelfs vandaag de dag wordt in de zichzelf bedienende propaganda van het leger van Myanmar nog verkondigd dat er tijdens de militaire coup van 1962 – waarin mijn grootvader en oom sneuvelden – geen slachtoffers vielen. Ook andere details in de officiële verslagen van deze gebeurtenissen zijn niet waar. Hetzelfde geldt voor het neerslaan van de studentenoproep op de Rangoon Universiteit op 7 juli 1962; volgens de officiële kanalen werd er slechts 16 keer door de militairen geschoten, maar in werkelijkheid verloren honderden studenten die dag hun leven. Soms heb ik het gevoel dat ik met een verdwijnende geschiedenis te maken heb.

JK: De plattegrond waarop je de Ta’ang National Liberation Army aanduidt, maakt deel uit van een serie van drie tekeningen die de namen dragen van sociale, politieke en economische instituten die momenteel een rol hebben in Myanmar. Naast deze drie tekeningen hangt een grote tekening waarop een netwerk te zien is met namen die door rode of zwarte lijnen met elkaar verbonden worden. Iedere tekening lijkt een inventarisatie van de betrokken partijen bij het huidige vredesproces in Myanmar en als zodanig eerder te dienen als studiemateriaal voor politieke wetenschappers. Tegelijkertijd laten de tekeningen de ondoorgrondelijkheid zien van deze verknoopte conglomeraten van verschillende nationale en internationale stakeholders waaronder landen zoals Zweden, multinationals zoals Total, transnationale organisaties zoals de Verenigde Naties, tot en met lokale belangenpartijen als de Karen National Liberation Army.

Sawangwongse Yawnghwe, Office in Exile, Installation view at SMBA, 2015 (photo by Gert Jan van Rooij)SY: Ja, het is een ingewikkeld geheel. De kaart toont de complexiteit van het conflict waarin de ene partij bijvoorbeeld niet erkend worden door de andere. Maar het toont voor mij ook de toekomst. De schilderijen en tekeningen vertegenwoordigen het verleden, de plattegrond de toekomst. In die zin komen in dit kantoor verschillende tijden samen: het verleden, heden en de toekomst zijn toegankelijk en krijgen de mogelijkheid om aanwezig te zijn. Natuurlijk is het geen accurate kaart van het vredesproces, maar mensen krijgen een idee van hoe de toekomst er mogelijk uitziet. Zowel de Europese Unie als het Verenigd Koninkrijk ondersteunen het vredesproces, en er is ook steun vanuit Amerika. Tegelijkertijd zijn er ook bedrijven uit China en Zuidoost Azië die hun bijdrage leveren. En natuurlijk wil ook het leger dat alles goed uitpakt, want zij zijn degene die de grondstoffen verkopen. Zij hebben veel baat bij dit proces. De enige die niets te winnen hebben zijn de etnische minderheden zoals de Rohingya; zij zijn officieel niet eens erkend als staatsburger en hebben dus geen stemrecht. De plattegrond belichaamt ook dit minder kleurrijke deel van de toekomst.

Een deel van de informatie die ik in de kaart heb verwerkt is niet officieel, waaronder verschillende allianties tussen betrokken partijen, maar het is alom bekend dat deze connecties bestaan.

JK: Het is publiek geheim, bedoel je?

SY: Het is publiek verstand, zou ik zeggen. Slavoj Zizek wees in deze context al eens op Donald Rumsfeld’s speculatieve uitleg over het bestaan van massavernietigingswapens in Irak; er is bekende kennis, dingen waarvan we weten dat we ze weten; er is het bekende onbekende kennis, dingen waarvan we weten dat we ze niet weten; en er is de onbekende onbekende kennis, dingen waarvan we niet eens weten dat we ze niet weten. Zizek voegt hier nog een categorie aan toe, een categorie die Rumsfeld volgens hem vergat te noemen en die volgens Zizek de belangrijkste is, namelijk de onbekende kennis, de dingen waarvan we niet weten dat we ze kennen. Het onthullen van deze onbekende kennis is in essentie de taak van kunstenaars. Met deze kaart hoop ik dat we op een andere manier kunnen gaan nadenken: door voorbij te gaan aan de woorden en termen die ons inzicht in het vredesproces hebben vertroebeld en in plaats daarvan te kijken naar een visuele inventarisatie van wat is en wat niet is. Volgens mij kan deze landkaart van het vredesproces zichtbaar maken hoe complex dit proces in feite is.

Sawangwongse Yawnghwe, Office in Exile, Installation detail at SMBA, 2015 (photo by Gert Jan van Rooij)JK: Waarom wordt dit vredesproces een industrieel vredesproces genoemd?

SY: De grootste tekening heet eigenlijk Myanmar’s Peace-Industrial Complex Map. Een veel gehoorde kritiek op het vredesproces in Myanmar is dat het eigenlijk een militair-industriële opzet is, een complex waarin de staat en de wapenindustrie in belangrijke mate afhankelijk van elkaar zijn. In een industrie-vredes proces wordt de wapenindustrie gereorganiseerd in een industrie voor civiele techniek zodat deze het vredesproces ondersteund in plaats van in de weg zit.

JK: Zou je terug willen naar Myanmar?

SY: Ik zou heel graag terug willen, maar helaas kan ik niet terug omdat het land waar ik geboren ben niet langer bestaat. Er is veel veranderd, eigenlijk alles, bovenal ik zelf. Wat betreft de ontwikkeling van mijn werk zou ik het erg interessant vinden om het daar, in een kunstruimte te zien: Hoe om te gaan met de presentatie ervan, om mijn werk te zien in de context van mijn land, en hoe het zich naar die geografie zou vertalen.

 

JK: Hoe zou dat eruit zien? Je werk zou daar naar toe moeten, door de douane, toegelaten tot het territorium van de staat Myanmar om uiteindelijk aan te komen in het gebied waar de Shan Staat het gevecht leverde en hun verzet mobiliseerde?

SY: Als dit werk getoond zou worden in een dorp ergens in de staat Shan zou het niet hetzelfde zijn als hier. We zouden zelfs het risico lopen om beschoten te worden! Recentelijk heeft het leger van Myanmar aanvallen gepleegd in de Noordelijke Shan staat. Daar, in de Shan staat, staat kunst gelijk aan magie, op de één of andere manier vertegenwoordigt kunst deze bovennatuurlijke macht. Het werk zou alleen op deze manier vertaalbaar zijn.

 

Kamarado was te zien in SMBA van 12 september tot en met 8 november 2015
Joram Kraaijeveld is assistant curator van SMBA en docent kunsttheorie aan de Gerrit Rietveld Academie.

 

 

 

 

 

 

Tags

Related Posts


Geef een reactie